„ Смяната на имената трябва да се превърне в празник
на освобождението на това население от турско робство”
Тодор Живков
Темата, която оставя след себе си следи от недоизказани думи,много въпроси, политическо и гражданско мълчание е Възродителният процес от 1989 година. Дълга и зловеща е хронологията от събитията около него. Тъжните, кървави години остават в пепелта на историята, а днешните очевидци, управляващи или участници в него свиват рамене с поглед в земята. Народ, който не знае истината за своето минало, който не се интересува от него, няма бъдеще- тези силни слова идват днес, за да оповестят факти, статистика и исторически събития, за които много от моите връстници нехаят. Порових се из книги и архиви за „Голямата екскурзия” и истината, колкото и неудобна да е тя- блесна…
Тази година се навършват 20 години от протестите на българските турци срещу насилственото им побългаряване , 20 години от престъплението с човешките права. Нека обърнем поглед към злочестата 1989 година, когато Тодор Живков прави официално изказване за напрежението в определени райони от страната.Той призовава Турция да отвори границите си за тях. По- късно се заема със стратегическата задача да „убеди тези хора че са българи, че не са никакви турци”, но в последствие на множество бунтове и размирици, Живков дава разпореждане за моментално изселване на 300 000 турци. „Започва бежанската трагедия: турците имат часове да разпродадат имуществата си и да се отправят с останалата си покъщнина към родината си. Резултатът: километрични опашки на границата , палаткови лагери, унижение, дори и смърт. Български села обезлюдяват, много бежанци издирват разпръснатите си из Турция семейства, някои от тях умират по време на мъчителни денонощия, прекарани на границата.” – това е извадка от книгата „Като празник. Документални страници за Възродителния процес (1984- 1989)”.
Показтел за тирания и насилие са и запазени архиви, в които са посочени конкретни мерки по осъществяването на тази политика, освен насилствена смяна на имената, включват и серия забрани и ограничения, засягащи общочовешки права. Забранена е употребата на турски език, има ограничение за посещаването на джамии и практикуване на исляма. Сложена е „твърда ръка” дори върху традиционните мюсюлмански погребални ритуали, заменени със „социалистически”. Стриктно се спазва и забраната за носенето на традиционното облекло.
Хронологията със събитията за Възродителния процес е дълга, осеяна с тъмни личностни драми на потърпевши
Днес- 20 години по-късно, изпитваме трудности в прехода към демокрация, но причината за това трябва да бъде в последиците от престъпленията на полувековната комунистическа тирания и преди всичко в погубения духовен живот. Бавен и мъчителен е пътя за преодоляването на „препятствията” по пътя. Нека се започне от признаване на грешки, да се мине през преодоляването на етническите конфликти и се стигне до „ваденето на тефтерите”. Тягостната истина е , че сме „послушни” и мълчаливи свидетели на подобни събития. Вероятно първото, което трябва да направим сега е да потърсим повече обяснения за това как и защо се случи всичко за което разказва и документалният филм „Технология на злото“. Защото именно разпознаването на симптомите и усвояване на практиките може да предотврати човешки трагедии.
Българските събития, на ХХ век. БНТ
По повод Турските атентати, 1984-1985 г.
Dr. Ahmet TACEMEN’?N., BULGART?RKLER? G?ZL? TAR?H? 1878-1990. Adana 1991; Ni?de 2003; ?zmir 2010; kitab?ndan:
Bulgart?rklerinin Adlar?n?n De?i?tirilmesinin Uzamas?
S?ra Bulgart?rklerinin adlar?n?n de?i?tirilmelerine geldi?inde, ?lkede onlardan ba?ka adlar? de?i?tirilecek, M?sl?man kalmad?. Adlar? de?i?tirilen ne Pomakt?rklerinin, ne ?ingenet?rklerinin, ne de Kar???k ailelerin; ?imdi Bulgart?rklerinin adlar? de?i?tirilirken, onlar?n direni?lerine destek verme ihtimalleri vard?. Hakikat ?uydu ki, adlar? de?i?tirilenler bu an? sab?rs?zl?kla bekliyorlard?.
Sab?rs?zl?kla beklemelerine sebep, olanlara sevineceklerinden de?ildi; kendilerine g?re ne olaca??n? tahmin etmelerindendi; hani ?u Kara dana, Ak dana, Alaca dana, Canavar ve danalar?n anas? Sar? ?nek hik?yesi. Bulgarslav? devleti bu hik?yeyi, bilmem biliyor muydu; ama adlar? de?i?tirilenlerin, hadiselere m?dahale etmeyeceklerini, kesin biliyordu.
?yle ki, Bulgarslav? devleti; Pomakt?rklerinin, ?ingenet?rklerinin adlar?n?n de?i?tirilmesinde yapt??? gibi, onlar? birbirlerine ?ld?rterek, birbirlerine destek olmamalar? i?in, haz?rl?k yapt??? gibi; ?imdi haz?rl?k yapma ihtiyac? duymad?. Bulgarslavlar?n?n, Bulgarslav? devletinin yan?nda olduklar?n? ve devletin emirlerine amade olduklar?n? biliyordu.
Pl?nland??? gibi, Pomakt?rklerinin, ?ingenet?rklerinin ve Kar???k Ailelerin adlar?n?n Hr?st?yan adlar?yla de?i?tirilmesi biter bitmez; adlar?n? de?i?tirmeyi ba?latmak i?in, olanca g?c?yle Bulgart?rklerinin bir k?sm?n?n ?stlerine, b?t?n?n? y?ld?rmak i?in, deh?etle ?ulland?. ?stlerinden silindirle ge?er gibi, ge?ti onlar?n! Bu zavall?lara yap?lanlar, yaln?z onlara de?il, ayn? zamanda bunca adaletsizlik g?ren, ancak b?ylesini g?rmeyen, Yirmi birinci asra gelen insanl??a hakaret idi…
Bulgart?rklerinin adlar?n?n Hr?st?yan-Slav adlar?yla de?i?tirilmeleri ile al?kal? bask?nlar, 1982 y?l?ndan itibaren yo?unluk kazand?lar. ?imdi Bulgart?rklerine yap?lanlar, insan kan?na susayan vampirlerin bask?n?yd?. Bask?nlar bu mahiyetleriyle Bulgart?rklerini y?ld?rma, onlar?n ?dlerini alma, mukavemeti k?rma maksad? ta??yordu. Zaten yeterince korkutulmu? Bulgart?rklerini, y?ld?rma haz?rl??? Bulgaristan?n g?neydo?u hududunda ba?lat?ld?. Bulgarslav? – Grek hududunda Tokat??k ve Kraldere y?releri Bulgart?rk? k?ylerini, kapsam?na ald?.
Bask?nlar?n Grek hududu dibinde bulunan Bulgart?rk? k?ylerini kapsamas?, Bulgarslav? Devletinin kanl? kampanyay? Grek devletine bildirmi? olabilece?ini, akla getiriyordu. Evvel? bu bask?nlar her t?rl? insanl?k d??? hareketlerle yani vah?etlerle dolu idiler. Sonra harp ba?lat?l?r gibi yap?l?yorlard?. Bir NATO ?lkesi olan Grek Devletinin burnu dibinde, rahatl?kla yap?lmalar?, hadiselerden haberdar edildi?ini, g?steriyordu.
On – on be? evlik bu ?cra da? k?yleri; Ad de?i?tirme Batalionlar? (m?frezeleri) ve polisten ans?z?n ku?at?l?p, bas?l?yor; on zebaniye, bir insan bile d??m?yor; insanlara vaveyla koparmaya meydan vermeden; “g?k” bile dedirtmeden, vah?i “Ura!” sesleriyle, bomba sesleriyle, z?rhl? a??r vas?ta sesleriyle, mah?eri havada k?y bas?l?yor; insanlar, insanl?ktan ??kar?l?yordu. Olanlar, Grek devletinin, dolays?yla NATO’nun (Avrupan?n) g?zleri ?n?nde oluyordu.
Ya?malamalar, d?vmeler, ?rza ge?meler, ?ld?rmeler, evlerde yang?n ??karmalar, i?kenceler; s?radan say?l?yor; “Bundan ba?ka bir ?ey yap?lamaz!” deniliyordu. Yap?lanlarla, kalan Bulgart?rkleri y?ld?r?lmak istendiklerinden, olanlar; b?t?n Bulgaristanda, ?e?itli yollardan, aynen duyuruluyordu. Abartmaya ihtiya? yoktu.
Kalan Bulgart?rkleri, korkuyla adlar?n?n de?i?tirilmelerini beklemeye ba?lad?lar. Bulgarslav? devleti haz?rd?; yerle?im yerlerinde Ad de?i?tirme arzuhal formlar?yla sil?hl? zebaniler bekletiliyordu. Zebaniler, kap?lara dayanacaklar, Bulgart?rkleri be?endikleri Hr?st?yan adlar?n? se?ecekler ve se?tikleri adlar?, arzuhal m?sveddelerine yaz?p, imzalayacaklard?.
Ancak o anda Bulgarslav? devleti vah?etine maruz kalan peri?an insanlardan bir k?sm?, birileri taraf?ndan, Bulgaristan?n payitaht? Sofyaya getirildiler. Belki de bu insanlar, bask?nlar esnas?nda da?larda, kayalarda s???nan ka?aklard? ve anla?arak farkl? yer ve yollardan toplanarak, Sofyaya getirildiler.
Nas?l olduysa olsun, onlar?n Sofyaya gelmeleri, bir mucizeydi ve o ?artlarda inan?lmas? g?? bir hadiseydi. Onlar Sofya caddelerinde k?sa da olsa, bir y?r?y?? bile ger?ekle?tirdiler.
?yle veya b?yle, bu peri?an, zavall? insanlar “1982 y?l? Kurban Bayram?n?n ikinci haftas?nda”, Sofyaya gelerek, n?mayi? yapt?lar. Evet, ba?lar?na gelenleri d?nyaya duyurmak istediler ve duymak isteyenler, duydular. Sonra ne kudretse Bulgaristan Devlet Konseyi Binas? ?n?ne bile toplanabildiler. Onlardan seksen kadar erkek, se?ilerek, hemen binan?n i?ine al?nd?lar.
??eri al?nanlar, d?rt saat m?ddetince, kalabal?k bir heyet ?yeleri taraf?ndan, evvel? dikkatle dinlendiler, sonra sorguland?lar. Sorgulamada sorulan sorular; sosyolojik, politik, psikolojik bilgiler toplamak i?in kullan?lan ara?t?rma anketlerine ?a?r???m yapt?r?yordu. Devleti, yap?lan bask?nlar?n tesirleri; adlar?n de?i?tirilmelerinin ne kadar kal?c? olaca?? ve buraya nas?l geldikleri de, al?kadar ediyordu.
Uzun yolun yolcular?; dinlendikten ve sorguland?ktan sonra, iki otob?se bindirilerek, asker kortejinde, do?ru K?rcali ?ehrine g?nderildiler. K?rcalide ??i?leri Bakanl??? Sancak Emniyet ?daresine (Okr?jno Upravlenie na MVR) de?il; K?rcali Garnizon Komutanl??? mesuliyetine verildiler. Oradan askerlerin refakatinde Ko?ukavak kazas? Tokat??k beldesinden ?te Erikli ve Kraldere k?ylerine g?t?r?ld?ler. Burada hudut karakolu (zastava) komutan?, Genel Kurmaya (Generalniya ?tab), onlar? teslim ald???n?, bildirdi…
Bulgarslavlar?n?n, Bulgart?rklerinin adlar? de?i?tirilirken, onlara destek olabilecekleri, hakl? olarak, devletin akl?n?n ucundan bile ge?medi. Devlet, iktidara muhalif g??lerin, “Milli vazifede” birle?eceklerinden, emindi. Ancak devletin i?inden, birilerinin ??k?p, bu ??lg?nl??a “Dur!” diyebilece?i, daha k?t?s?, bu sese baz? Bulgarslavlar?n?n da, uyabilecekleri ihtimalinin, dikkate al?nmamas?, b?y?k ihmaldi. ?imdi ?yle bir ?ey cereyan etmek ?zereydi. Hemen Bulgart?rklerinin adlar?n?n de?i?tirilmeleri, ses ??kmayacak bir ?ekilde durduruldular.
Devletin, M?sl?manlar?n adlar?n?, Hr?st?yan adlar?yla de?i?tirmesini, “Vatanda?lar? b?t?nle?tirme olarak” kabul etmek; adlar? de?i?tirilenlerin, ?lke n?fusunun yar?s?ndan fazlas?n? te?kil ettikleri dikkate al?nd???nda, bu hususta olanlar ??lg?nl?kt?. Y?llard?r mevcut sistem, rejim lehine vaziyete akl?selimin h?kim olamamas?, adlar?n de?i?tirilmesine devam edilmesi; devletin oturdu?u sistemi mahvetmek istemesi; devlet i?inde baz?lar? taraf?ndan, ??lg?nl?k olarak, kabul ediliyordu.
Onlar, M?sl?manlar?n adlar?n?n de?i?tirilmeleriyle al?kal? ??kacak i? ve d?? komplikasyonlarla, devletin ba? edemeyece?ini; bu hususta verilen Sovyet deste?inin, onun verdi?i ekonomik, asker? deste?e benzemedi?ini, vurguluyorlard?. Onlara g?re de?il yaln?z Sovyetler Birli?i, Sistem bile olacaklar?n alt?ndan, ??kamay?p, ezilecekti. ??nk? Bulgarslav? devleti ve Sovyetler Birli?i; kendi M?sl?man vatanda?lar?n? kar??lar?na almalar?ndan ba?ka; M?sl?man ?lemini de, kar??lar?na almaktayd?lar. D?nyan?n yar?s?n? kar??ya almak, bir adaletsizlik u?runa oldu?undan, b?t?n d?nyay? kar??ya almak manas?na geliyordu. Ne Bulgarslav? devletinin, ne Sovyetlerin; ne ?sl?m ?lemine ne de D?nya kamuoyuna kar?? koyabilme ?anslar? vard?.
Bulgaristanda M?sl?manlar?n adlar? de?i?tirilirken, s?ra ?lkede M?sl?man n?fusun ?o?unlu?unu te?kil eden Bulgart?rklerine geldi?inde, Bulgarslav? devletinin baz? ileri gelenleri, sistemin bir ??k?lmaza girdi?inin fark?ndayd?lar. Vaziyete m?dahale edenler, ??kmaza g?t?ren hadiselerin ak???n? durdurmak isteyenlerdi. Onlar?n Grek hududu boyundan mezalime u?rayan insanlar? Sofyaya getirip, n?mayi? ettirmeleriyle, Bulgart?rklerinin adlar?n?n de?i?tirilmeleri durmasalar da, yakla??k ?? y?l geciktirildi.
??nk? ?ark bir defa harekete ge?irilmi?ti; onu harekete ge?irenler durdurmay?nca; ?teden beriden m?dahalelerle durma ihtimali yoktu. ?ark d?nmekteydi ve ?imdi ?n?ne ge?enin kim olup olmad???n? d???nmeden, yok etmekteydi. ?yle ki, bu ?n?ne ge?enler de, ?arka ezdirilmeseler de, tesirsiz hale getirilerek, bertaraf edildiler.
Bulgarslav? devleti ve KGB hadiselerin cereyan?nda, m?dahalenin bir ihmal neticesi te?ekk?l etti?i fikrinde birle?tiler. Onlara g?re b?yle hallerde tatbik edilen Makiaveli y?ntemleri tatbik edilmemi? ve olacaklar olmu?tu. Yani devleti temsil edenlerden biri “Durun!” deyince, Bulgaslavlar?na l?z?m gelen ders verilmedi?inden, Bulgarslavlar?n?n can? Bulgart?rklerine yakt?r?lmad???ndan, Bulgarslavlar? “Dur!” diyen Devleti temsil edene, destek vermeye, haz?rd?.
Bulgart?rklerinin adlar?n?n de?i?tirilmelerine yeniden ba?lan?lmas?na, karar al?n?rken; Bulgart?rklerinin, Bulgarslavlar? i?in, ne kadar tehlikeli olduklar?n? g?stermek hususunda, onlara, Bulgarslavlar?na suikast yapt?rma karar? da, al?nd?. B?yle bir Makiaveli y?nteminin ?imdi tatbik edilmesinin, inand?r?c? olmayaca?? kanaatinde olunsa da, Ad de?i?tirilmelerin durmas?n? isteyenlere kar?? da, bir kararl?l?k n?mayi?i olaca??, kabul edildi. Sonunda getirilerin, g?t?r?lenleri ?rtt?kleri neticesine var?ld? ve Makiaveli usul?n?n tatbik edilmesine karar verildi.
Bulgart?rk? mekteplerinin kapat?lmalar?nda oldu?u gibi, Blgarslav? ?stihbarat Servisinin el alt?nda tuttu?u Bulgart?rk? istihbarat yadkalar?ndan (h?crelerinden) birine; bir tren gar?nda ve bir trende, bomba patlatt?r?ld?. (1984, 1985). Bu patlamalarda birka? masum insan ?ld?, k?rk k?sur insan yaraland?. Bomba patlatt?rmadan ba?ka ayn? yadkaya (h?creye) birka? yere “T?rk bayraklar?” ast?r?ld?.
Sonras? mal?m, suikast??lar “yakaland?lar” … ve ?l?me mahk?m edildiler. Mahkeme karar?, vakit kaybetmeden, infaz edildi. Karar?n acilen ger?ekle?tirilmesi ile d?nya adliye tarihinde en k?sa zamanda infaz edilen ?l?m cezalar? aras?na girdi. “Suikast??larla” ayn? ko?u?ta kalan Bulgarslav? as?ll? mahk?ma g?re “?ocuklar, son ana kadar ?l?m cezalar?n?n infaz edilmeyece?i, inan??? ile ya?ad?lar!”. …
Oysa yaln?z, mahkemenin kapal? kap?lar ard?nda yap?lmas?, onlar?n hi? ya?ama ?anslar? olmad?klar?n?, anlamalar? i?in yeterliydi. Mahkemenin, kapal? kap?lar ard?nda yap?lmas?, suikast senaryosunu yazanlar?n, zavall? ?ocuklar?n hakikatleri konu?acaklar?ndan, korktuklar?n? g?steriyordu. Bu halde ?ocuklar?n, onlardan istenildi?i gibi konu?malar?ndan ba?ka, ?areleri yoktu. ?ocuklar bunu biliyorlard?.
Bununla birlikte mahkeme savc?lar? da, h?kimleri de, kom?ular?n?n bildirdiklerine g?re; mahk?mlar?n Bulgarslav? ?stihbarat Servisinin kay?tl? elemanlar? olduklar? gibi; ?? ??leri Bakanl???ndan kurulan Ad De?i?tirme Batalionlar?n?n (m?frezelerinin), r?tbeli muharipleriydiler. Ayn? kaynaklara g?re; onlar Ad de?i?tirme kampanyalar?n?n her merhalesinde seferber edildiler ve dolays?yla adlar? de?i?tirilenlere yap?lan zul?mlere i?tirak ettiler. Bunlar mahkemede adeta istenilen karar? vermekle, m?kelleftiler. Ad de?i?tirmelerin sel?meti i?in onlardan, “?l?m karar?” vermeleri istendi, onlar da, verdiler.
Kad?n olsun, erkek olsun Ad De?i?tirmeleri Batalionlar?na ?lkede; savc?lar?n, h?kimlerin ?o?u ve Adalet Bakanl??? taraf?ndan savc?, h?kim yap?lacak avukatlar, seferber ediliyorlard?. Komunist rejimde hukuk?ular, ?? ??leri Bakanl???n?n, arka bah?esi olarak g?r?l?yordu.
?ocuklar?n infaz?ndan sonra; “Mahkeme” tutanaklar?, ?stihbarat Servisinin, Bulgarslav? ileri gelenleriyle yapt??? gizli toplant?larda, ele al?nd?lar ve sayfa sayfa ??renildiler. Suikast??lar?n, T?rk b?lgelerinin kurtar?lmalar?, bu b?lgelerde Bulgarslavlar?n?n ?ld?r?lmeleri, oralar?n?n T?rkiyeye il?ve edilmeleri i?in m?cadele verdikleri, T?rk istihbarat? M?T ile ?al??t?klar?, ??renildi.
Bu Gizli toplant?lara kat?lan Bulgarslavlar?n?n ileri gelenleri; ?imdi ??rendiklerinden, deh?ete kap?ld?lar. Bulgarslavlar? aras?nda arzu edilen kamuoyunu olu?turdular. Bulgart?rklerinin adlar?n?n de?i?tirilmesi i?in yap?lan haz?rl?klar, yakla??k ?? y?l s?rd?. Bu zaman i?inde Bulgart?rkleri ile, Bulgarslavlar? aras?nda, hadiseler ??kart?ld?; birka? Bulgarslav? ve Bulgart?rk? ?ld?rt?ld?, oraya, buraya “T?rk bayraklar?” ast?r?ld?. ?imdi Bulgarslav? devletinin, i?i sa?lama almak istedi?i, belli oluyordu.
Bulgart?rkleri adlar?n? de?i?tirme mezalimi yakla??k ?? y?l sonra, bu sefer ilk mezalimin ba?ar?s?zl??? i?in de, intikam al?rcas?na, yine Grek hududundaki k?ylerden ba?lat?ld?. Bask?nlar Tokat??k beldesi taraf?nda de?il; Ortak?y kasabas? taraf?nda Bulgart?rk? k?ylerinde yo?unluk kazand?. ?imdi (Aral?k 1984) M?sl?manlar?n adlar? de?i?tirilirken yap?lan vah?et, ?ok daha deh?et vericiydi.
—————————
Eyl?l 2010 . Ahmet TACEMEN